Тыа хаһаайыстыбатын госпрограмматын бырайыагын тула санаалар, этиилэр

26.07.2019 

Горнай улууһун баһылыга Никита Андреев:

Нэһилиэнньэ, тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын оҥорон таһаарааччылар Программа бырайыагар улахан уларыйыылар суохтар диэн бэлиэтииллэр. Бу билигин оҥоһулла сылдьар көмөлөр бэйэлэринэн хаалбыттара сөптөөх. Ол гынан баран, маннык хайысхаларга болҕомто ууруллара буоллар. 1). Үүт сүрүннээн сайыҥҥы ыйдарга ыанар, ол эрэн социальнай объектар үлэлиир кэмнэригэр күһүн, кыһын, саас ордук элбэх үүт иһиллэр. Маныаха бородууксуйаны оҥорон таһаарааччылар батарыыга ыарахаттары көрсөллөр. Онон техническай өттүн саҥардыыга улахан болҕомто ууруллуон наада. Холобур, Горнай улууһугар 9 нэһилиэккэ үүт сыаҕа баар, ол эрэн ирдэбилгэ эппиэтиир биир эрэ. Мин санаабар, ханнык да улууска балаһыанньа тэҥ буолуо. Билигин техническай өттүн саҥардыыга 100-чэкэ мөлүйүөн көрүллэр. Бу ситэтэ суох. 2). Биир кэлим субсидия принцибэ үчүгэй, полномочия улуустарга бэриллэр, ол гынан баран хайдах быһыылаахтык тыырыллара, билиҥҥитин кытта тэҥнээһинэ суоҕа ситэтэ суох. Арыый да чуолкайдык көстөрө буоллар. 3). Искуственнай буоһатыы өттүгэр эттэххэ, манна сүрүн ситиһии – УЗИ аппарата буолуохтаах. Хас биирдии ынаҕын сиэмэлэппит киһи ынаҕым буоһаата диэн билэрэ стимул буолар. Онон бу механизмнары толору туһаныахха наада. Быйылгы сылга биһиги улууска искуственнай буоһатыыга Тыа хаһаайыстыбатын академиятын устудьуоннара кэлэн үлэлээтилэр. Онон буоһатыы өттүн бэтэринээринэй управление эбэтэр академия нөҥүө киэҥник тарҕаталлара буоллар диэн этиилээхпин. 4). «Сүөһү аһылыгын бэлэмнээһин» программаҕа бааһыналары чөлүгэр түһэрии диэн сурулла сылдьар. Онон элбэх сыллаах оту үүннэриигэ болҕомто ууруллуон наада. Оччотугар бу хайысхаҕа үлэлиэ этибит. Уонна биир улууһу 12 мөл. солк. хааччахтыыр ситэтэ суох. Манна индикатордарынан быһаарсар киһи, төһө сир оҥоһуллар кыахтааҕа син ааҕыллар буоллаҕа дии.

Роман Барашков,  «Сомо5о куус» түмсүү:

Россия 264-с нүөмэрдээх сокуонугар, 7-с ыстатыйаҕа этиллэн турар, Саха сирин курдук усулуобуйалаах территорияларга дьон дохуоттаах, үлэлээх-хамнастаах, төрүт дьарыктарын укулаата чөл буоларын туһугар үлэлиэхтээхпит. Бу программа бырайыагар көрүүлэрбин эттэххэ, ынах төбөтүгэр 30-40 тыһыынча диэн кыра. Саамай алын кээмэйэ 60 тыһ. түһүө суохтаах. Бэйэ бордууксуйатын оҥорон таһаарыы сайдарын туһугар Россияны кытта үлэлэһэн, эбии үп-харчы булуохха наада.  

Иван Павлов, Муома улууһун баһылыга:

Хоту уонна Арктика улуустарын аатыттан эттэххэ, биһиги хайдах эрэ бу программаҕа киэҥник киирбэтэх курдукпут. 2010 сыллаахха уопсай сүбэнэн Хоту улуустарга үүт соҕотуопката тохтотуллубута. Ити сылтан аахтахха ынахпыт ахсаана 2 төгүл аччаан турар. Онон этиэхпин баҕарабын, биһиги усулуобуйабытыгар ынах төбөтүгэр 40 тыһ., ону таһынан үүт соҕотуопкатын төттөрү төнүннэриэххэ диэн. Ааспыт сылларга кэмэ атын этэ. Билигин ыччат дойдутугар олохсуйар, фермэр буолар кэмэ кэллэ. Биһиэхэ сыл ахсын бааһынай хаһаайыстыбалар, кооперативтар тэриллэллэр. Аны туран 2002 сылтан техническэй модернизация тохтоон турар. Бу үлэни сөргүтүөххэ наада. Биһиги улууспут киинигэр үүт-эт аһы астыыр сыаҕы тэриниэхпитин баҕарабыт.

Сылгы иитиитигэр тохтоотоххо, урут наһаа үчүгэй мезанизм баара. Саамай тымныы ыйдарга субсидия көрүллэр этэ. Сылгыһыт ити кэмҥэ табаһыты кытта тэҥ усулуобуйаҕа сылдьар. Маны сөргүтүөххэ баара.

Таба иитиитигэр, табатэ эстэн эрэр эбэтэр эстибит улуустарга тирэх биэрэр зоналары тэрийэр киһи. Ол зоналарга табаны күрүөҕэ киллэрэн иитиэххэ наада. Оччотугар улахан табаны тыыннаах хаалларыы уонна тугуту улаатыннарыы көрдөрүүлэрин үрдэтэн табаар оҥорон таһаарыа этибит. Уонна таба да ахсаана элбиэ. Муомаҕа 10 хаһаайыстыбалаахпыт, манна барыта, төрүөҕү ааҕан туран, 13 тыһыынча табаны көрөн олоробут. Онон биһиги Халыма, Аллайыаха улуустарыгар табанан, этинэн көмөлөһүөхпүтүн сөп.

Аны туран таба мэччийэр сирдэригэр 80-с сылтан научнай үөрэтии бара илик. Маныаха үп-харчы көрүллэрэ буоллар. Дьэ, уонна бэтэринээрдэр боппуруостара олох үчүгэйдик ырытыллыан наада. Билигин бэтэринээрдэр эмтиир-томтуур дьыаланы эстилэр, барыта кэтэбил-манабыл үлэтэ буолла.

Леонид Владимиров, Тыа хаһаайыстыбатын научнай-чинчийэр институтун дириэктэрэ:

Программаҕа киирбит программалар ааттара барыта Сайдыы диэн. Интэриэһинэйэ диэн баар, табабыт, ынахпыт, булпут асхаана кыччыы турар. Ынахпыт ахсаана кыччыы турдаҕына хайдах эмискэ сайдыыны киллэриэххэ сөбүй? Саатар, төттөрү чөлүгэр түһэрэр программаны оҥорон көрүөххэ баара. Мантан сиэттэрэн субсидиялары быһаарыахха, таһаарыахха сөп.

Туохха барытыгар тирэх наада. Киһи туохха эрэ тирэнэр. Биһиги туохха тирэнэн үүт харчытын 55 солк. диибитий? Аан дойду барыта нефткэ тирэнэр. Онтон биһиги? Үүт, эт оҥоруутугар уматыга суох сатаммаккын, булчут бензинэ суох табыллыбат. Онон биһиги инньэ тирэҕириэхтээхпит. Үүт сыанатын уматыкка чугаһатан көрүөххэ диэн этии киллэрэбин.

Михаил Егоров, Мэҥэ-Хаҥалас сылгыһыттарыҥ түмсүүтүн бэрэссэдээтэлэ:

Араас кэпсэтии бөҕө барда, ол эрэн сылгы салаата таарыллыбата. Сылгы иитиитигэр кыһалҕа элбэх. Мэҥэ Хаҥаласка сылгы 70% бэйэтин дьаалатынан сылдьар. Аны туран, сылгы баазатын тутуутун программатыгар улахан тэрээһиннээх хаһаайыстыбалар эрэ ылаллар. 2017 – 6, 2018 -2 хаһаайыстыба ылбыта. Улууспут территорията, сирэ-уота кыра буолан ыраах сиргэ баран база туттар кыаллыбат. Онон конкурс балаһыанньатыгар базаны ыраах туттар ирдэбил киирбитэ сотон кэбиһэр.

Кадр өттүгэр идэтийбит сылгыһыттар, хаһаайыстыбалар аҕыйаан иһэллэр. 3 сыл устата эккэ субсидия туруорса сатаатыбыт. Онон биһиги салаабытын учуокка ылын.  

Андрей Находкин, Ил Түмэн тыа сиригэр уонна аграрнай политикаҕа сис комитетын бэрэссэдээтэлэ:

Тыа сиригэр үлэлии-хамсыы сылдьар дьону-сэргэни кытта бу программа бырайыагын кэпсэттибит, ырытыстыбыт. Дьон үксэ 1 киилэ үүт сыаната 1 лиитирэ уматык сыанатын кытта тэҥ буолуохтаах диэн туруорсар.

Программаны ырытыы үлэтэ манан эрэ түмүктэммэт. Уларытыы, эбии син биир киирэр.

Ил Дархан бу ааспыкка Төҥүлүгэ буолбут көрсүһүүгэ этэн турар, саамай сүрүн боппуруос тыа хаһаайыстыбата диэн. Бу күннэргэ икки күннээх Ил Түмэн улахан сэбиэтэ буолбута. Онно Бырабыыталыстыба чилиэттэрэ бары кыттыыны ылбыттара. Биһиги онно Бырабыыталыстыба уурааҕар киллэртэрдибит  республика бюджетын оҥорууга тыа хаһаайыстыбатын программата приоритет буолларын.

Тыа сирэ бигэ туруктаах, дьон-сэргэ дохуоттаах, дьарыктаах буолара  бары бииргэ үлэлиирбититтэн улахан тутулуктаах. Бүгүн кэлэн кэпсэтиигэ кыттыспыккытыгар, санааҕытын, этиигитин эппиккитигэр махтанабын.

Универмаг V4: Обращаем ваше внимание, что ввиду разницы цветопередачи мониторов и экранов мобильных устройств оттенки цвета товаров могут несколько отличаться в действительности!

Компания Инфомастер
Возврат к списку

Корзина 0 позиций
на сумму 0 руб.